İşyeri Temsilcisinin İSG Risk Değerlendirmesi Kontrol Listesi

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) risk değerlendirmesi, bir işyerinde çalışanların karşı karşıya kaldığı tehlikelerin belirlenmesi ve bu tehlikelere yönelik önlemlerin planlanması sürecidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, bu sürecin işveren tarafından yürütülmesini ve çalışanların katılımının sağlanmasını zorunlu kılar. İşte tam bu noktada işyeri sendika temsilcilerine önemli bir görev düşer. Temsilci, yalnızca toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde değil; çalışanların sağlığını ve güvenliğini doğrudan ilgilendiren bu teknik süreçte de aktif bir denetçi ve kolaylaştırıcı olabilir.

Ancak risk değerlendirmesi çoğu zaman işverenin ya da dışarıdan hizmet alınan bir İSG uzmanının tek başına yürüttüğü bir formalite gibi algılanır. Oysa mevzuat, çalışan temsilcilerinin bu sürece dahil edilmesini açıkça öngörür. Temsilcinin sürece katılımı, hem değerlendirmenin gerçekçi olmasını sağlar hem de çalışanların kaygılarının dile getirilmesine imkan tanır. Bu rehber, bir işyeri temsilcisinin risk değerlendirmesi öncesinde, sırasında ve sonrasında izleyebileceği somut adımları bir kontrol listesi halinde sunar.

Risk Değerlendirmesi Öncesi: Hazırlık ve Bilgi Toplama

Risk değerlendirmesi sürecine dahil olmanın ilk adımı, sürecin ne zaman başlayacağını ve hangi kapsamda yürütüleceğini öğrenmektir. İşveren, risk değerlendirmesini yaptırmakla yükümlüdür; ancak bunun ne zaman yapılacağı, hangi bölümlerin kapsanacağı ve hangi uzmanların görev alacağı genellikle işletme içinde belirlenir. Temsilci, işverene yazılı bir başvuru yaparak risk değerlendirmesi planını ve takvimini talep etmelidir. Bu talep, sürecin şeffaf yürütülmesi için önemli bir ilk adımdır.

Ön hazırlık aşamasında temsilcinin işyerini tanıması, daha önce yapılmış risk değerlendirmesi raporlarını incelemesi ve çalışanlardan gelen şikayetleri not etmesi gerekir. Örneğin, bir üretim hattında tekrarlayan bel ağrısı şikayetleri varsa, bu durum ergonomik risklerin gözden geçirilmesi gerektiğine işaret eder. Temsilci, bu tür gözlemleri bir not defterine kaydederek süreçte somut örneklerle gündeme getirebilir. Ayrıca, işyerinde daha önce yaşanmış iş kazaları ve ramak kala olaylarının kayıtlarını istemek, risk değerlendirmesinin hangi noktalara odaklanması gerektiğine dair ipucu verir.

Mevzuat bilgisi de bu aşamada kritik önem taşır. 6331 sayılı Kanun, risk değerlendirmesinin işyerinde kurulan İSG kurulunun görüşü alınarak yapılacağını hükme bağlar. Eğer işyerinde İSG kurulu kurulmuşsa, temsilci bu kurulun toplantılarına katılma hakkına sahiptir. Kurul toplantılarının gündemini önceden talep etmek ve bu gündeme risk değerlendirmesi konusunu ekletmek, temsilcinin sürece resmi olarak dahil olmasını sağlar. Ayrıca, işyerinde görev yapan işyeri hekimi ve İSG uzmanının isimlerini ve iletişim bilgilerini edinmek, süreç boyunca doğrudan iletişim kurabilmek için faydalıdır.

Risk Değerlendirmesi Sırasında: Katılım ve Gözlem

Risk değerlendirmesi çalışmaları genellikle işyerinde yapılan saha gözlemleri, çalışanlarla görüşmeler ve tehlike kaynaklarının analizi şeklinde yürütülür. Temsilcinin bu süreçte aktif rol alması, hem çalışanların görüşlerinin iletilmesini sağlar hem de değerlendirmenin gerçek koşulları yansıtmasına katkıda bulunur. Temsilci, saha gözlemlerine katılmak için işverenden talepte bulunmalı ve bu gözlemlerde çalışanların çalışma koşullarını yerinde incelemelidir.

Gözlem sırasında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır: Makine koruyucularının olup olmadığı, kimyasal maddelerin etiketlenip etiketlenmediği, acil çıkış yollarının açık olup olmadığı, kişisel koruyucu donanımların kullanılıp kullanılmadığı ve çalışma ortamındaki gürültü, aydınlatma, sıcaklık gibi fiziksel faktörler. Bu gözlemler sırasında temsilci, çalışanlarla kısa görüşmeler yaparak onların karşılaştığı sorunları doğrudan öğrenebilir. Örneğin, bir çalışanın sürekli kullandığı bir makinede yaşadığı bir aksaklık, risk değerlendirmesi raporunda yer almayabilir; temsilci bu bilgiyi sürece dahil edebilir.

Risk değerlendirmesi toplantılarına katılmak da bu aşamada önemlidir. Bu toplantılarda tehlike kaynakları, risk düzeyleri ve alınacak önlemler tartışılır. Temsilci, toplantıda çalışanların görüşlerini dile getirmeli, önerilen önlemlerin uygulanabilirliğini sorgulamalı ve gerektiğinde alternatif öneriler sunmalıdır. Toplantıda tutanak tutulmasını talep etmek ve bu tutanağın bir kopyasını almak, sürecin izlenebilirliği açısından faydalıdır. Ayrıca, temsilcinin toplantıda sorduğu sorular ve yaptığı itirazlar, ileride bir uyuşmazlık durumunda delil olarak kullanılabilir.

Belge Talep Etme ve İtiraz Mekanizmaları

Risk değerlendirmesi sürecinde temsilcinin talep edebileceği belgeler, sürecin şeffaflığını sağlamak açısından kritik öneme sahiptir. Bu belgeler arasında risk değerlendirmesi raporu, tehlike ve risk sınıflandırma tabloları, önlem planları, çalışanların eğitim kayıtları ve iş kazası bildirim formları yer alır. Temsilci, bu belgeleri yazılı olarak talep etmeli ve işverenin bu talebi karşılaması için makul bir süre tanımalıdır. Eğer belgeler verilmezse, bu durum mevzuata aykırılık oluşturabilir ve temsilci bunu ilgili kurumlara bildirebilir.

İtiraz mekanizmaları, temsilcinin sürece dahil olmasının en önemli ayaklarından biridir. Eğer temsilci, risk değerlendirmesi raporunda eksiklikler olduğunu veya alınan önlemlerin yetersiz olduğunu düşünüyorsa, öncelikle bu itirazını işverene yazılı olarak iletmelidir. İtiraz dilekçesinde, eksikliğin hangi bölümde olduğu, hangi tehlike kaynağının göz ardı edildiği ve önerilen çözümün ne olduğu açıkça belirtilmelidir. İşverenin bu itiraza cevap vermemesi veya olumsuz yanıt vermesi durumunda, temsilci konuyu İSG kuruluna taşıyabilir veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ilgili birimine şikayette bulunabilir.

Ayrıca, 6331 sayılı Kanun çalışanlara ve temsilcilerine ciddi ve yakın tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma hakkı tanır. Bu hak, risk değerlendirmesi sürecinde tespit edilen ancak acil önlem alınmayan durumlarda devreye girer. Temsilci, bu hakkın kullanılması konusunda çalışanları bilgilendirmeli ve sürecin doğru işlemesini sağlamalıdır. Ancak bu hakkın kötüye kullanılmaması için temsilci, öncelikle işvereni yazılı olarak bilgilendirmeli ve durumu resmi kayıtlara geçirmelidir.

Risk Değerlendirmesi Sonrası: İzleme ve Güncelleme

Risk değerlendirmesi tek seferlik bir işlem değildir; düzenli aralıklarla yenilenmesi ve güncellenmesi gerekir. Temsilcinin sürece dahil olması, sadece değerlendirme anında değil, sonrasında da devam etmelidir. Öncelikle, risk değerlendirmesi raporunun bir kopyasını çalışanların görebileceği bir yere asılmasını veya dijital ortamda erişime açılmasını talep etmelidir. Böylece çalışanlar, kendi çalışma koşullarıyla ilgili riskleri ve alınan önlemleri öğrenebilir.

Raporda belirtilen önlemlerin uygulanıp uygulanmadığını izlemek de temsilcinin görevidir. Örneğin, raporda belirli bir bölümde havalandırma sistemi iyileştirmesi önerildiyse, temsilci bu iyileştirmenin yapılıp yapılmadığını belirli aralıklarla kontrol etmeli ve yapılmadıysa işverene hatırlatmalıdır. Bu izleme sürecinde, çalışanlardan geri bildirim almak da önemlidir; çünkü önlemler uygulanmış olsa bile çalışanların memnuniyeti ve güvenliği asıl göstergedir.

Risk değerlendirmesinin güncellenmesi gereken durumlar da vardır: İşyerinde yeni bir makine alınması, üretim sürecinin değişmesi, bir iş kazası yaşanması veya mevzuatta değişiklik yapılması bu durumlara örnek gösterilebilir. Temsilci, bu tür değişiklikleri takip etmeli ve risk değerlendirmesinin güncellenmesi için işverene çağrıda bulunmalıdır. Ayrıca, yıllık İSG eğitimlerinde risk değerlendirmesi sonuçlarının çalışanlarla paylaşılmasını önermek, farkındalığı artıracaktır.

Pratik Kontrol Listesi: Temsilcinin Adımları

• Risk değerlendirmesi planını ve takvimini yazılı olarak talep edin.
• Önceki raporları, iş kazası kayıtlarını ve çalışan şikayetlerini inceleyin.
• İSG kurulu toplantı gündemine risk değerlendirmesi konusunu ekletin.
• Saha gözlemlerine katılın; çalışanlarla görüşün, gözlemlerinizi not alın.
• Risk değerlendirmesi toplantılarına katılın; görüşlerinizi ve itirazlarınızı dile getirin.
• Toplantı tutanaklarının bir kopyasını alın.
• Belgeleri (rapor, önlem planı, eğitim kayıtları) yazılı olarak talep edin.
• Eksiklik veya yetersizlik tespit ederseniz işverene yazılı itirazda bulunun.
• İtiraz sonuçlanmazsa İSG kuruluna veya ilgili denetim birimine başvurun.
• Raporun çalışanlarla paylaşılmasını sağlayın.
• Önlemlerin uygulanmasını düzenli aralıklarla izleyin.
• Değişen koşullarda (yeni makine, kaza, mevzuat) risk değerlendirmesinin güncellenmesini isteyin.

Bugünden Başlayın: İlk Adımınızı Atın

Bu kontrol listesini bugün elinize alın ve işyerinizdeki mevcut risk değerlendirmesi raporunu isteyin. Raporu inceleyin; hangi tehlikelerin tanımlandığını, hangi önlemlerin planlandığını ve bu önlemlerin ne kadarının hayata geçtiğini not edin. Eksik gördüğünüz bir noktayı işverene yazılı bir dilekçe ile iletin. Bu adım, sürece dahil olmanızın en somut ve hızlı başlangıcıdır.

Unutmayın, işyeri temsilcisi olarak sizin göreviniz yalnızca ücret ve özlük hakları değil; çalışanların sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmasını sağlamaktır. Bu rehber, risk değerlendirmesi sürecinde size yol gösterir. Daha fazla bilgi ve güncel mevzuat için platformumuzdaki Hakkını Bil hukuk rehberini inceleyebilir, İSG konusundaki sorularınızı uzmanlara iletebilirsiniz.

Bu yazı Türkiye Sendika Platformu yayın masasında yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, editör denetimine tabi genel bilgilendirme içeriğidir; resmî duyuru ya da uzman tavsiyesi değildir. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki tavsiye değildir.