Bilgi Merkezi / Sözlük
İş hukuku ve sendika sözlüğü
Tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı metin kanunlardadır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
Alt işveren (taşeron)
Asıl işverenden iş alarak çalıştırdığı işçilerle işi yürüten işveren. Asıl işveren, alt işverenin işçilere karşı yükümlülüklerinden birlikte sorumludur (4857 md. 2).
Arabulucu
Toplu görüşmede anlaşmazlığa düşen tarafları uzlaştırmaya çalışan, resmî arabulucu listesinden görevlendirilen kişi. (Bireysel iş uyuşmazlıklarındaki zorunlu arabuluculuk ayrı bir kurumdur.)
Asgari ücret
İşçiye ödenebilecek en düşük ücret; Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararıyla belirlenir. 2026 için aylık brüt tutar 33.030 TL, net tutar 28.075,50 TL'dir.
Bildirim (ihbar) süresi
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshedecek tarafın karşı tarafa önceden haber verme yükümlülüğü. Çalışma süresine göre 2, 4, 6 veya 8 haftadır (4857 md. 17).
Brüt ve net ücret
Brüt ücret kesintiler yapılmadan önceki tutardır; net ücret ise SGK işçi payı, işsizlik sigortası, gelir ve damga vergisi kesildikten sonra eline geçen tutardır.
Deneme süresi
İş sözleşmesine konulabilen, taraflara bildirim süresi beklemeden fesih imkânı veren süre. En çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 15).
Fazla çalışma
Haftalık 45 saati aşan çalışma; her fazla saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir (4857 md. 41).
Geçerli neden
İş güvencesi kapsamındaki işçinin iş sözleşmesinin feshinde işverenin gösterdiği, işçinin yeterliliği, davranışları veya işletmenin gerekleriyle ilgili neden (4857 md. 18).
Grev
İşçilerin toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında, kanunda belirtilen şartlara uygun olarak işi topluca bırakması. Kanuna uygun olmayan grev hukuki sonuç doğurabilir.
Hafta tatili
İşçinin haftada en az yirmi dört saat kesintisiz dinlenme hakkı (4857 md. 46).
Haklı nedenle fesih
Sözleşmenin bildirim süresine uyulmadan, kanunda sayılan sebeplerle (sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, zorlayıcı sebep) sona erdirilmesi.
İbraname
İşçinin işten ayrılırken alacaklarını aldığını ve işvereni ibra ettiğini gösteren belge. İmzalamadan önce her kalemin doğruluğunu kontrol etmek önemlidir.
İhbar tazminatı
Bildirim süresine uyulmadan yapılan feshin sonucunda, bildirim süresine ait ücret tutarında ödenen tazminat.
İş sözleşmesi
İşçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme. Süresiz ya da belirli süreli olabilir; belirli süreli sözleşme yalnızca objektif sebeple yapılabilir.
İşe iade
Geçerli neden olmaksızın feshedilen sözleşme için işçinin işine geri dönme talebi. Uygulanabilmesi için işyerindeki işçi sayısı ve kıdem koşulları aranır; önce zorunlu arabuluculuğa başvurulur.
İşkolu
Benzer nitelikteki işlerin yapıldığı iş alanı. Sendikalar belirli bir işkolunda kurulur; hangi işyerinin hangi işkoluna girdiği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın işkolu tespitleriyle belirlenir.
İşyeri sendika temsilcisi
Sendikayı işyerinde temsil eden ve işçilerle işveren arasındaki iletişime katkı sağlayan, kanunda düzenlenen görevli.
Kıdem tazminatı
Aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış işçinin, kanunda sayılan hâllerde (işveren feshi, haklı nedenle işçi feshi, emeklilik, askerlik, ölüm vb.) hak kazandığı tazminat. Her tam yıl için 30 günlük ücret esas alınır (1475 sayılı Kanun md. 14); tavan her dönem açıklanır.
Lokavt
İşverenin, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde işyerini kapatması.
Sendika
İşçilerin ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için kurulan, tüzel kişiliği olan kuruluş (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu).
Sendikal güvence ve sendikal tazminat
İşçinin sendika üyeliği veya sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarılamaması ve işe iade sürecinde bu gerekçenin ispatlanması hâlinde kanunda öngörülen tazminat (6356 sayılı Kanun md. 25).
Toplu görüşme
TİS yapmak üzere taraflar arasındaki müzakere süreci. Anlaşma sağlanamazsa kanunda öngörülen uyuşmazlık aşamaları (arabulucu, grev/lokavt veya Yüksek Hakem Kurulu) devreye girer.
Toplu iş sözleşmesi (TİS)
İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında; ücret, çalışma süresi, sosyal haklar gibi iş şartlarını düzenleyen yazılı sözleşme.
Yetki belgesi
Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisini gösteren belge. Kanundaki çoğunluk şartlarını sağlayan sendikaya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilir.
Yıllık ücretli izin
Bir yıl çalışmış işçinin hak ettiği ücretli izin: hizmet süresine göre 14, 20 veya 26 iş günü (4857 md. 53).
Kaynaklar
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi ↗
- 4857 sayılı İş Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi ↗
- 1475 sayılı İş Kanunu (md. 14 yürürlükte) – Mevzuat Bilgi Sistemi ↗
- EY SGK-Bordro Parametreleri 2026 (asgari ücret tutarları) ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.